Christine Bon-Wiselius in 2001

door Annette Wierper
Christine Wiselius wilde arts worden, ze wilde de zorgen van haar patiënten wegnemen, er voor hen zijn. Arts werd ze, maar de oorlog legde een grote druk op haar professionaliteit en haar ethos als arts toen zij door de nazi’s gedwongen werd om onder zeer slechte omstandigheden medische hulp te verlenen aan de in de immense onderaardse wapenfabrieken in Thüringen werkende dwangarbeiders.

Christine Wiselius wordt op 12 januari 1912 geboren op de suikeronderneming Kendal bij Semarang. Haar vader is een Nederlander, haar moeder is Javaanse. In 1914 gaat het gezin naar Nederland en vestigt zich in Den Haag. Christine gaat naar de HBS en gaat daarna geneeskunde studeren in Leiden. Op de universiteit leert ze Waclaw Orzechowski kennen, een Poolse student die in Brussel economie studeert. Als beiden zijn afgestudeerd trouwen ze in 1937 in Warschau. Daar worden zoon Stefan (1938) en dochter Emilia (1942) geboren. Helaas niet onder een gelukkig gesternte: in 1944 staat de stad Warschau in brand als gevolg van de Opstand van Warschau, een drieënzestig dagen durende gewapende opstand van het Poolse verzetsleger tegen de – veel beter bewapende – Duitsers. De opstand wordt in 1944 neergeslagen en Christine moet met haar gezin vluchten.

Op transport
Christine wordt van haar man gescheiden en wordt met haar twee kinderen Stefan en Emilia van Warschau via Erfurth op transport gezet naar Kahla in Thüringen. Daar wordt ze onder druk gezet om medische zorg te verlenen aan de in het Kamp Kahla verblijvende dwangarbeiders die in opdracht van de nazi’s in een van de grootste onderaardse wapenfabrieken van de Tweede Wereldoorlog in de Walpersberg werkten aan de bouw van de gevreesde Messerschmidt Me 262. In Thüringen blijkt het Leidse artsendiploma Christines redding: de Duitsers konden een gediplomeerd arts goed gebruiken. In het provisorische ziekenhuis van de wapenfabriek REIMAHG (Reichs Marshall Göring) doet Christine onder zeer slechte en dramatische omstandigheden haar werk. Terwijl zij daar de meest elementaire zorg aan de veelal doodzieke dwangarbeiders verleent, wordt haar man naar Mauthausen afgevoerd. Daar wordt hij in 1945 door de Russen bevrijd. De Polish Free Army brengt hem uiteindelijk naar Parijs. Door de ontberingen geheel uitgeput – hij had ook tyfus opgelopen – overlijdt hij een maand na de bevrijding.

Erkenning
Na de oorlog volgt internationale erkenning en waardering voor Christines werk. Tijdens de jaarlijkse officiële herdenking in 2026 van de Vereniging van Dwangarbeiders van de Walpersberg speelt het bijzondere verhaal van de Nederlandse arts Christine Wiselius dan ook een voorname rol. Christines dochter, Emilia Orzechowska mag namens haar moeder een bijzondere oorkonde in ontvangst nemen waarin de dankbaarheid van de dwangarbeiders tot uitdrukking komt. De stad Kahla heeft haar postuum vermeld in hun Ehrenbuch.

Naar Blaricum
Van 1945 tot 1949 werkt Christine als arts in het St Franciscus Ziekenhuis in Rotterdam. In 1949 hertrouwt zij met de Amsterdammer Bernardus Bon, een vaardig springruiter die al vanaf zijn jonge jaren in het Gooi komt en hier ook zijn vrienden heeft. Hij was met verlof uit Soerabaja en ontmoette Christine tijdens het paardrijden. In die hobby vonden Christine en Bernardus elkaar. ‘Het was haar grootste liefhebberij,’ zegt haar dochter Emilia. Aanvankelijk is er argwaan bij de boerenbevolking: dat de dokter een vrouw is, valt niet bij iedereen in goede aarde. Maar Christine weet zich al snel een warme plek in het hart van de Blaricummers en Eemnessers te veroveren. Van hen leert ze dat de dingen komen zoals ze komen. Mensen helpen en niet zeuren, dat was haar motto. In 1963 neemt Christine de praktijk aan de Torenlaan 49 over van huisarts Gribling, die met pensioen gaat. Hier is ze meer dan twintig jaar een gerespecteerd huisarts. In 2010 overlijdt Christine op achtennegentigjarige leeftijd in haar geliefde Blaricum. Ze wordt begraven in het familiegraf op de begraafplaats te Muiderberg, waar ook Bernardus Bon zijn laatste rustplaats vindt.